Janina Wójtowicz, bratanica ks. Władysława Plewika, była jedną z trzech osób, które 6 września 2020 roku odsłoniły w Wąwolnicy pomnik Kapelanów Katyńskich. Na tablicy znalazły się nazwiska 33 duchownych Wojska Polskiego różnych wyznań i religii, zamordowanych przez Sowietów w 1940 roku.6

Zdejmując biało-czerwoną wstęgę z tablicy, Janina Wójtowicz odsłaniała również nazwisko swojego stryja. Ksiądz Władysław Plewik pochodził z Bełżyc, oddalonych od Wąwolnicy o niecałe 20 kilometrów. Był Wojska Polskiego. Po 17 września 1939 roku trafił do sowieckiej niewoli i obozu w . Wiosną 1940 roku został zamordowany w Charkowie.

Odsłonięcie pomnika w deszczu: Janina Wójtowicz przy głazie z tablicą, obok żołnierz i fotoreporterzy, w tle tłum pod parasolami.
Odsłonięcie pomnika upamiętniającego Kapelanów Katyńskich w Wąwolnicy, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Stowarzyszenie Pamięć Kapelanów Katyńskich.

W dniu uroczystości jego bratanica wspominała wiadomości, które przesyłał do rodziny z sowieckiej niewoli:

„Nic tak dużo nie pisał, tylko jestem zdrowy, dobrze mi jest (...). I mam nadzieję, że się wkrótce zobaczymy.”

Janina Wójtowicz, Telewizja Trwam, „Informacje Dnia”, 6 września 2020 r.1

Tak mówiła Janina Wójtowicz w rozmowie z Telewizją Trwam dla programu „Informacje Dnia”. Przywoływała treść listów, w których ksiądz uspokajał bliskich i wyrażał nadzieję na rychły powrót.2 Do spotkania z rodziną już nie doszło. Osiemdziesiąt lat po jego śmierci bratanica uczestniczyła w odsłonięciu pomnika upamiętniającego jego i pozostałych zamordowanych kapelanów.

Janina Wójtowicz zdejmuje biało-czerwoną wstęgę z granitowej tablicy z nazwiskami kapelanów, wśród nich ks. kpt. Władysława Plewika.
Odsłonięcie pomnika przez Janinę Wójtowicz, bratanicę ks. Władysława Plewika. Na tablicy wśród kapelanów wyznania rzymskokatolickiego znajduje się nazwisko ks. kpt. Plewika. Zdjęcie: Michał Wójcik.

Odsłonięcie pomnika

Pomnik stanął przy Sanktuarium Matki Bożej Kębelskiej w Wąwolnicy, miejscu pielgrzymek tysięcy mieszkańców Lubelszczyzny. Na głazie umieszczono ciemną tablicę z godłem wojskowym i napisem: „Pamięci Kapelanów Wojska Polskiego zamordowanych przez Sowietów w 1940 r. w ”.

Pod napisem zebrano nazwiska duchownych według wyznań. Wśród kapelanów rzymskokatolickich widnieje „ks. kpt. Władysław Plewik”.3

Przed uroczystością nad Wąwolnicą przeszedł deszcz i dzień pozostał pochmurny, ale zanim rozpoczęła się Suma odpustowa, przestało już padać. Przed pomnikiem, który znajduje się przy sanktuarium, wystawiono wartę honorową Wojska Polskiego.

Wraz z Janiną Wójtowicz pomnik odsłoniły Anita Gietka, reprezentująca rodzinę ks. Bronisława Szweda, i Bogusława Bazyl z rodziny ks. Józefa Mikuczewskiego. Wieńce złożyli poseł Sylwester Tułajew oraz przedstawiciele marszałka województwa lubelskiego i wojewody lubelskiego.

Wspólna pamięć o kapelanach różnych wyznań

Wąwolnicki pomnik upamiętnia duchownych wyznania rzymskokatolickiego, prawosławnego, greckokatolickiego, ewangelicko-augsburskiego, ewangelicko-reformowanego i mojżeszowego. Dziesięciu spośród 33 kapelanów pochodziło z Lubelszczyzny lub pracowało w tym regionie.

Układ nazwisk na tablicy przypomina o różnorodności wyznaniowej przedwojennego Wojska Polskiego. Kapelani służyli żołnierzom różnych religii. Dziś ich nazwiska znajdują się na jednym pomniku.

Inicjatorem upamiętnienia i organizatorem uroczystości było Stowarzyszenie Pamięć Kapelanów Katyńskich. Wąwolnica stała się kolejnym miejscem w województwie lubelskim, w którym przypomniano los zamordowanych duchownych.

Abp Wojciech Polak w mitrze poświęca pomnik przy mikrofonie; obok stolik z kropidłem, za nim duchowni i delegacje z wieńcami.
Poświęcenie pomnika przez Prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka, Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

Poświęcenie pomnika

Pomnik poświęcili ksiądz arcybiskup Wojciech Polak, prymas Polski, i ksiądz arcybiskup Stanisław Budzik, metropolita lubelski. W modlitwie prymas wskazał na znaczenie tablicy dla kolejnych pokoleń:

„Błogosławimy kamienną tablicę, aby była przypomnieniem dla wszystkich pokoleń Polaków, że Kościół i Ojczyzna są bezcennymi darami, które Bóg Ojciec nam ofiarował dla naszego wzrastania i rozwoju do pełni świętości, która jest w Jezusie Chrystusie Panu naszym. Niech przykład pracy, cierpienia i ofiary życia kapłanów, Kapelanów Katyńskich, zawsze będą wzorem uczciwego wypełniania obowiązków do końca.”5

abp Wojciech Polak, Prymas Polski. Słowa wypowiedziane podczas poświęcenia pomnika, 6 września 2020 r. (nagranie: film z uroczystości)

W uroczystości uczestniczył także ks. Grzegorz Brudny, proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej w Lublinie, który odmówił modlitwę ekumeniczną.

O godz. 12:00 rozpoczęła się Suma odpustowa pod przewodnictwem abp. Wojciecha Polaka.

Jak powstał pomnik

Za gotowym monumentem stała praca osób, które przekazały materiał, zorganizowały transport i przygotowały miejsce upamiętnienia. Jakub Kożuchowski podarował kamień, Zbigniew Wójtowicz przewiózł głaz, a pomnik wykonała firma Romana Surdackiego. Prace w Wąwolnicy koordynował Grzegorz Widelski, członek Stowarzyszenia Pamięć Kapelanów Katyńskich.

Prezes stowarzyszenia Łukasz Stefaniak podziękował ks. kan. Jerzemu Ważnemu, proboszczowi i kustoszowi sanktuarium, za przyjęcie inicjatywy i pomoc w jej realizacji. Podziękowania skierował również do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, do darczyńców wspierających przedsięwzięcie finansowo oraz do Nadleśnictwa Puławy, które przekazało dąb zasadzony obok pomnika.

Wojskową oprawę uroczystości zapewnili żołnierze 19. Lubelskiej Brygady Zmechanizowanej i Lotniczej Akademii Wojskowej w Dęblinie.

Stowarzyszenie wyróżniło także osoby zaangażowane w upamiętnianie kapelanów. Medal „W służbie Bogu i Ojczyźnie” otrzymali ks. kan. Jerzy Ważny, Grzegorz Widelski oraz płk rez. Krzysztof Ziemkiewicz. Medal „100-lecia Biskupstwa Polowego” wręczono ks. kan. Zygmuntowi Lipskiemu. Odznaczenia przekazali ks. płk SG Zbigniew Kępa i ks. mjr Marcin Janocha.

Dla pielgrzymów i odwiedzających Wąwolnicę pomnik jest miejscem pamięci o Kapelanach Katyńskich. Janina Wójtowicz odsłoniła tam nazwisko stryja, którego nadzieję na powrót zachowały rodzinne wspomnienia.

Pomnik z tablicą, wieńcami i zniczami, po bokach żołnierze wojskowej asysty.
Pomnik po odsłonięciu, z wieńcami i wartą honorową. Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

Film z uroczystości

Poświęcenie pomnika w Wąwolnicy Odtwórz film w YouTube
Film z uroczystości (3 min 15 s), nagranie: Michał Wójcik. Na podglądzie: poświęcenie pomnika przez Prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka. Film otwiera się w serwisie YouTube w nowej karcie.

Galeria zdjęć

Wszystkie zdjęcia: Michał Wójcik, Wąwolnica, 6 września 2020 r.

Źródła i dowody

  1. NagranieJanina Wójtowicz w rozmowie z Telewizją Trwam, program „Informacje Dnia”, 6 września 2020 r. – materiał „Księża niezłomni” (2 min 5 s) na kanale Radia Maryja: nagranie w YouTube. ↩
  2. Dokument · skanList ks. Władysława Plewika do matki z Szepietówki, jesień 1939 r., 2 strony, archiwum rodzinne Danuty i Grzegorza Widelskich – otwórz skan. ↩
  3. FotografiaTablica pomnika w Wąwolnicy z napisem „ks. kpt. Władysław Plewik”, 6 września 2020 r., zdjęcie: Michał Wójcik – powiększ zdjęcie. ↩
  4. OpracowanieAwans pośmiertny na stopień majora, 21 czerwca 2022 r. – rozdział biografii „Mobilizacja, niewola i śmierć” (link otwiera rozdział z podświetlonym fragmentem). ↩
  5. NagranieFilm z uroczystości, Wąwolnica, 6 września 2020 r. (3 min 15 s), nagranie: Michał Wójcik – film w YouTube. ↩
  6. Relacja prasowaWąwolnica: Odsłonięto tablicę poświęconą kapelanom pomordowanym w Katyniu, Radio Maryja, 7 września 2020 r. – relacja na radiomaryja.pl. ↩

Powiązane wpisy