Janina Wójtowicz, bratanica ks. Władysława Plewika, była jedną z trzech osób – przedstawicieli rodzin, które 6 września 2020 roku odsłoniły w Wąwolnicy pomnik Kapelanów Katyńskich. Na tablicy znalazły się nazwiska 33 duchownych Wojska Polskiego różnych wyznań i religii, zamordowanych przez Sowietów w 1940 roku.

Zdejmując biało-czerwoną wstęgę z tablicy, Janina Wójtowicz odsłaniała również nazwisko swojego stryja. Ksiądz Władysław Plewik pochodził z Bełżyc, oddalonych od Wąwolnicy o niecałe 20 kilometrów. Był kapelanem rezerwy Wojska Polskiego. Po 17 września 1939 roku trafił do sowieckiej niewoli i obozu w Starobielsku. Wiosną 1940 roku został zamordowany w Charkowie.

Odsłonięcie pomnika w deszczowy dzień: granitowy głaz z przymocowaną tablicą, owinięty biało-czerwoną wstęgą. Przy głazie starsza kobieta w szarym żakiecie, obok żołnierz w zielonym berecie, fotoreporterzy i kamerzyści; w tle tłum pod parasolami i drzewa.
Odsłonięcie pomnika upamiętniającego Kapelanów Katyńskich w Wąwolnicy, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Stowarzyszenie Pamięć Kapelanów Katyńskich.

W dniu uroczystości jego bratanica wspominała wiadomości, które przesyłał do rodziny z sowieckiej niewoli:

„Nic tak dużo nie pisał, tylko jestem zdrowy, dobrze mi jest (...). I mam nadzieję, że się wkrótce zobaczymy.”

Tak mówiła Janina Wójtowicz w rozmowie z Telewizją Trwam dla programu „Informacje Dnia”. Przywoływała treść listów, w których ksiądz uspokajał bliskich i wyrażał nadzieję na rychły powrót. Do spotkania z rodziną już nie doszło. Osiemdziesiąt lat po jego śmierci bratanica uczestniczyła w odsłonięciu pomnika upamiętniającego jego i pozostałych zamordowanych kapelanów.

Odsłonięcie pomnika: Janina Wójtowicz, bratanica ks. Władysława Plewika, zdejmuje biało-czerwoną wstęgę z czarnej granitowej tablicy osadzonej na głazie. Na tablicy godło wojskowe, napis Pamięci Kapelanów Wojska Polskiego zamordowanych przez Sowietów w 1940 r. w zbrodni katyńskiej i lista nazwisk według wyznań, wśród nich KS. KPT. WŁADYSŁAW PLEWIK. Obok żołnierz w zielonym berecie, ministrant w białej albie i fotografujący ludzie.
Odsłonięcie pomnika przez Janinę Wójtowicz, bratanicę księdza Władysława Plewika. Na tablicy wśród kapelanów wyznania rzymskokatolickiego znajduje się nazwisko ks. kpt. Plewika. Zdjęcie: Michał Wójcik.

Odsłonięcie pomnika

Pomnik stanął przy Sanktuarium Matki Bożej Kębelskiej w Wąwolnicy, miejscu pielgrzymek tysięcy mieszkańców Lubelszczyzny. Na głazie umieszczono ciemną tablicę z godłem wojskowym i napisem: „Pamięci Kapelanów Wojska Polskiego zamordowanych przez Sowietów w 1940 r. w zbrodni katyńskiej”.

Pod nim zebrano nazwiska duchownych według wyznań. Wśród kapelanów rzymskokatolickich widnieje „ks. kpt. Władysław Plewik”.

Przed uroczystością nad Wąwolnicą przeszedł deszcz. Pogoda tego dnia była pochmurna. Ale zanim rozpoczęła się Suma odpustowa, przestało już padać. Przed pomnikiem, który znajduje się przy sanktuarium, wystawiono wartę honorową Wojska Polskiego.

Wraz z Janiną Wójtowicz pomnik odsłoniły Anita Gietka, reprezentująca rodzinę ks. Bronisława Szweda, i Bogusława Bazyl z rodziny ks. Józefa Mikuczewskiego. Wieńce złożyli poseł Sylwester Tułajew oraz przedstawiciele marszałka województwa lubelskiego i wojewody lubelskiego.

Wspólna pamięć o kapelanach różnych wyznań

Wąwolnicki pomnik upamiętnia duchownych wyznania rzymskokatolickiego, prawosławnego, greckokatolickiego, ewangelicko-augsburskiego, ewangelicko-reformowanego i mojżeszowego. Dziesięciu spośród 33 kapelanów pochodziło z Lubelszczyzny lub pracowało w tym regionie.

Układ nazwisk na tablicy przypomina o różnorodności wyznaniowej przedwojennego Wojska Polskiego. Kapelani służyli żołnierzom różnych religii. Dziś ich nazwiska znajdują się na jednym pomniku.

Inicjatorem upamiętnienia i organizatorem uroczystości było Stowarzyszenie Pamięć Kapelanów Katyńskich. Wąwolnica stała się kolejnym miejscem w województwie lubelskim, w którym przypomniano los zamordowanych duchownych.

Prymas Polski abp Wojciech Polak w mitrze i ornacie przy mikrofonie z otwartą księgą poświęca pomnik; obok stolik z kropidłem, za nim duchowni i delegacje z wieńcami.
Poświęcenie pomnika przez Prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka, Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

Poświęcenie pomnika

Poświęcenia i pobłogosławienia pomnika dokonał ksiądz arcybiskup Wojciech Polak, prymas Polski, oraz ksiądz arcybiskup Stanisław Budzik, metropolita lubelski. W modlitwie prymas wskazał na znaczenie tablicy dla kolejnych pokoleń:

„Błogosławimy kamienną tablicę, aby była przypomnieniem dla wszystkich pokoleń Polaków, że Kościół i Ojczyzna są bezcennymi darami, które Bóg Ojciec nam ofiarował dla naszego wzrastania i rozwoju do pełni świętości, która jest w Jezusie Chrystusie Panu naszym. Niech przykład pracy, cierpienia i ofiary życia kapłanów, Kapelanów Katyńskich, zawsze będą wzorem uczciwego wypełniania obowiązków do końca.”

abp Wojciech Polak, Prymas Polski. Słowa wypowiedziane podczas poświęcenia pomnika, 6 września 2020 r. (nagranie: film z uroczystości)

W uroczystości uczestniczył także ks. Grzegorz Brudny, proboszcz parafii ewangelicko-augsburskiej w Lublinie, który odmówił modlitwę ekumeniczną.

O godz. 12:00 rozpoczęła się Suma odpustowa pod przewodnictwem abp. Wojciecha Polaka.

Kamień, transport i praca nad pomnikiem

Za gotowym monumentem stała praca osób, które przekazały materiał, zorganizowały transport i przygotowały miejsce upamiętnienia. Jakub Kożuchowski podarował kamień, Zbigniew Wójtowicz przewiózł głaz, a pomnik wykonała firma Romana Surdackiego. Prace w Wąwolnicy koordynował Grzegorz Widelski, członek Stowarzyszenia Pamięć Kapelanów Katyńskich.

Prezes stowarzyszenia Łukasz Stefaniak podziękował ks. kan. Jerzemu Ważnemu, proboszczowi i kustoszowi sanktuarium, za przyjęcie inicjatywy i pomoc w jej realizacji. Podziękowania skierował również do Nadleśnictwa Puławy za przekazanie dębu zasadzonego obok pomnika, Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych oraz darczyńców wspierających przedsięwzięcie finansowo.

Wojskową oprawę uroczystości zapewnili żołnierze 19. Lubelskiej Brygady Zmechanizowanej i Lotniczej Akademii Wojskowej w Dęblinie.

Stowarzyszenie wyróżniło także osoby zaangażowane w upamiętnianie kapelanów. Medal „W służbie Bogu i Ojczyźnie” otrzymali ks. Jerzy Ważny, Grzegorz Widelski oraz płk rez. Krzysztof Ziemkiewicz. Medal „100-lecia Biskupstwa Polowego” wręczono ks. kan. Zygmuntowi Lipskiemu. Odznaczenia przekazali ks. płk Straży Granicznej Zbigniew Kępa i ks. mjr Marcin Janocha.

Pomnik pozostaje przy sanktuarium. Dla pielgrzymów i odwiedzających Wąwolnicę jest miejscem pamięci o Kapelanach Katyńskich. Janina Wójtowicz odsłoniła tam nazwisko stryja, którego nadzieję na powrót zachowały rodzinne wspomnienia.

Film z uroczystości

Poświęcenie pomnika w Wąwolnicy Odtwórz film w YouTube
Film: Michał Wójcik. Na zdjęciu: poświęcenie pomnika przez Prymasa Polski abp. Wojciecha Polaka (zdjęcie: Michał Wójcik). Film otwiera się w serwisie YouTube w nowej karcie.

Galeria zdjęć

  • Tablica z nazwiskami kapelanów na głazie, przewiązana biało-czerwoną wstęgą; obok żołnierze wojskowej asysty.

    Pomnik Kapelanów Katyńskich przed odsłonięciem, z wojskową asystą. Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

  • Przedstawicielki rodzin zdejmują biało-czerwoną wstęgę z tablicy pomnika.

    Janina Wójtowicz i pozostałe przedstawicielki rodzin podczas odsłonięcia pomnika. Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

  • Biskupi w mitrach, księża, ministranci i delegacje z wieńcami przed stolikiem z kropidłem; na pierwszym planie oficer w mundurze.

    Duchowni i delegacje podczas uroczystości poświęcenia pomnika. Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

  • Uczestnicy uroczystości, fotoreporterzy i operatorzy kamer na trawniku przy pomniku; po prawej na alejce delegacje z wieńcami biało-czerwonych kwiatów, na pierwszym planie mikrofon.

    Delegacja z wieńcem podczas uroczystości, m.in. poseł na Sejm RP Sylwester Tułajew. Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

  • Widok zza żołnierza asysty: kamienny głaz pomnika, fotoreporterzy z kamerami i delegacje z wieńcami na alejce.

    Delegacje i fotoreporterzy przy pomniku podczas uroczystości. Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

  • Pomnik z tablicą, wieńcami i zniczami, po bokach żołnierze wojskowej asysty.

    Pomnik po odsłonięciu, z wieńcami i wartą honorową. Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

Więcej zdjęć

  • Pomnik przewiązany biało-czerwoną wstęgą, żołnierze i uczestnicy uroczystości.

    Warta honorowa i uczestnicy przy pomniku przed odsłonięciem. Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

  • Uczestniczki uroczystości przy pomniku przed odsłonięciem tablicy przewiązanej biało-czerwoną wstęgą; obok żołnierz asysty, ministrant i fotografujący ludzie.

    Przedstawicielki rodzin przy pomniku podczas odsłonięcia. Wąwolnica, 6 września 2020 r. Zdjęcie: Michał Wójcik.

Zobacz też: Mobilizacja, niewola i śmierć – rozdział III biografii · Tablica w kościele garnizonowym w Lublinie (2020)